దేశంలో గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను పటిష్టం చేయడానికి, వ్యవసాయ రంగాన్ని ఆధునీకరించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక ప్రవేశపెట్టిన పథకం.. ప్రధానమంత్రి ధన్-ధాన్య కృషి యోజన (Pradhan Mantri Dhan-Dhaanya Krishi Yojana – PMDDKY). దేశవ్యాప్తంగా వ్యవసాయపరంగా తీవ్రంగా వెనుకబడిన ప్రాంతాల రూపురేఖలను మార్చడమే లక్ష్యంగా ఈ పథకాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ పథకం ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది? దీని బడ్జెట్ ఎంత? రైతులకు దీనివల్ల ఎలాంటి లాభాలు చేకూరనున్నాయి? అనే పూర్తి సమగ్ర సమాచారాన్ని ఇక్కడ తెలుసుకుందాం.

పీఎం ధన్-ధాన్య కృషి యోజన ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది?

ఈ పథకానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక ప్రతిపాదనను కేంద్ర బడ్జెట్ 2025–26లో ఆర్థిక శాఖ ప్రకటించింది. అనంతరం జూలై 16న కేంద్ర మంత్రివర్గం (యూనియన్ క్యాబినెట్) ఈ పథకానికి అధికారిక ఆమోదం తెలిపింది. జయప్రకాశ్ నారాయణ్, నానాజీ దేశ్‌ముఖ్ జయంతుల సందర్భంగా అక్టోబర్ 11న న్యూఢిల్లీలోని పూసా ఇన్‌స్టిట్యూట్ వేదికగా ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఈ పథకాన్ని లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. ఈ మిషన్ కింద ప్రతి ఏటా రూ. 24,000 కోట్ల చొప్పున రాబోయే 6 సంవత్సరాల కాలానికి (2025–26 నుండి 2030–31 వరకు) నిధులను కేటాయించనున్నారు.

ఈ పథకం ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటి?

గతంలో విజయవంతమైన ‘ఆస్పిరేషనల్ డిస్ట్రిక్ట్స్ ప్రోగ్రామ్’ (Aspirational Districts Programme) తరహాలోనే ఈ పథకాన్ని కూడా ప్రత్యేక వ్యూహంతో ముందుకు తెచ్చారు. దీని ముఖ్య ఉద్దేశాలు ఇవే:

100 ఆస్పిరేషనల్ జిల్లాల గుర్తింపు: దేశవ్యాప్తంగా తక్కువ ఉత్పాదకత, పంటల సాంద్రత తక్కువగా ఉండటం, బ్యాంకు రుణాలు సరిగ్గా అందని 100 వెనుకబడిన జిల్లాలను గుర్తించి ప్రతి రాష్ట్రం, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల నుంచి కనీసం ఒక జిల్లాకు ఇందులో స్థానం కల్పించారు.
36 పథకాల సమన్వయం (Convergence): 11 వివిధ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖలకు చెందిన 36 కీలక పథకాలను (పీఎం కిసాన్, పీఎం ఫసల్ బీమా యోజన, మైక్రో ఇరిగేషన్ వంటివి) ఒకే గొడుగు కిందకు తెచ్చి అమలు చేస్తారు. దీనివల్ల నిధుల దుర్వినియోగం తగ్గి, ప్రయోజనాలు క్షేత్రస్థాయిలో వేగంగా అందుతాయి.
నీతి ఆయోగ్ పర్యవేక్షణ: కేంద్ర, రాష్ట్ర స్థాయి కమిటీలతో పాటు నీతి ఆయోగ్ ఆధ్వర్యంలో 117 కీలక సూచికల (KPIs) ఆధారంగా జిల్లాల పురోగతిని డిజిటల్ డ్యాష్‌బోర్డ్ ద్వారా ఎప్పటికప్పుడు సమీక్షిస్తారు.

రైతులకు ఎలాంటి మంచి జరగనుంది? (కీలక ప్రయోజనాలు)

ఈ బృహత్తర పథకం ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు 1.7 కోట్ల నుంచి 2 కోట్ల మంది చిన్న, సన్నకారు రైతులకు మేలు చేకూరనుంది:

సులభంగా సాగు రుణాలు: ప్రైవేట్ వడ్డీ వ్యాపారులపై ఆధారపడకుండా కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డ్ (KCC) ద్వారా తక్కువ వడ్డీతో పంట రుణాలు, వ్యవసాయ పరికరాల కొనుగోలుకు దీర్ఘకాలిక రుణాలు సులభంగా మంజూరవుతాయి.
స్థానిక పంట నిల్వ కేంద్రాలు: పంట కోతల అనంతరం ధాన్యం పాడవకుండా పంచాయతీ, బ్లాక్ స్థాయిల్లో అత్యాధునిక గోదాములు, కోల్డ్ స్టోరేజ్ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేస్తారు. దీనివల్ల రైతులకు దళారుల బెడద తగ్గి గిట్టుబాటు ధర దక్కుతుంది.
నీటిపారుదల మౌలిక వసతులు: వర్షాభావ ప్రాంతాల్లో స్ప్రింక్లర్లు, డ్రిప్ ఇరిగేషన్, చెరువుల పునరుద్ధరణ ద్వారా ప్రతి ఎకరానికి సమర్థవంతంగా సాగునీరు అందేలా చర్యలు తీసుకుంటారు.
పంటల వైవిధ్యీకరణ (Crop Diversification): ఒకే రకమైన సంప్రదాయ పంటలకే పరిమితం కాకుండా అధిక ఆదాయాన్నిచ్చే పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, చిరుధాన్యాలు (మిల్లెట్స్), ఉద్యానవన పంటల వైపు రైతులకు రాయితీలు అందిస్తారు.
అనుబంధ రంగాల బలోపేతం: కేవలం పంటలకే కాకుండా పాడి పరిశ్రమ, చేపల పెంపకం (మత్స్య రంగం), తేనెటీగల పెంపకం ద్వారా రైతు కుటుంబాలకు స్థిరమైన అదనపు ఆదాయ మార్గాలు ఏర్పడతాయి.

ఈ పథకానికి రైతులు ఎలా అప్లై చేసుకోవాలి? (How to Apply)

ఈ పథకానికి సంబంధించి రైతులు ఒక విషయాన్ని స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవాలి. ఇది రైతులు వ్యక్తిగతంగా ఆన్‌లైన్ పోర్టల్‌లో దరఖాస్తు ఫారాలు నింపి దరఖాస్తు చేసుకునే పథకం కాదు.

ఇది పూర్తిగా జిల్లా అభివృద్ధి ఆధారిత కార్యక్రమం. దీని విధివిధానాలు ఈ క్రింది విధంగా సాగుతాయి:

ఎంపిక చేసిన ప్రతి జిల్లాలో జిల్లా కలెక్టర్ లేదా స్థానిక పాలకవర్గం ఆధ్వర్యంలో ‘జిల్లా ధన్-ధాన్య సమితి’ ఏర్పాటవుతుంది. ఇందులో ప్రగతిశీల రైతులు కూడా సభ్యులుగా ఉంటారు.
స్థానిక ప్రాంత భౌగోళిక పరిస్థితులు, నేల స్వభావాన్ని బట్టి ఈ సమితి జిల్లా వ్యవసాయ ప్రణాళికను తయారు చేస్తుంది.
గ్రామాల్లోని రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు (FPOs), ప్రాథమిక వ్యవసాయ సహకార సంఘాలు (PACS), కిసాన్ సమృద్ధి కేంద్రాల ద్వారా ప్రాజెక్టులు, రాయితీలు, సబ్సిడీలు నేరుగా అర్హులైన రైతులకు చేరువవుతాయి.
అలాగే రైతుల కోసం స్థానిక భాషల్లో ప్రత్యేక మొబైల్ యాప్‌ను కూడా అందుబాటులోకి తెస్తున్నారు. దీని ద్వారా పథక సమాచారాన్ని ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకోవచ్చు.

వెనుకబడిన ప్రాంతాల రైతులను అన్ని విధాలుగా ఆదుకుంటూ, నాణ్యమైన విత్తనం మొదలుకొని పంట మార్కెట్ వరకు సంపూర్ణ మద్దతు కల్పించి స్వయం సమృద్ధి (ఆత్మనిర్భర్ భారత్) సాధించడమే ఈ పీఎం ధన్-ధాన్య కృషి యోజన పథకం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.